Jinsiy aʼzoning egriligi: sabablari, turlari va davolash usullari

Jinsiy aʼzo egriligi deganda, odatda ereksiya paytida yaqqol ko’rinadigan bukilish tushuniladi. Aʼzo yuqoriga, pastga, chapga yoki o’ngga egilishi mumkin, ba’zi erkaklarda esa botiqlik, «soat qumi» shakli, torayish, qisqarish yoki burilish kabi murakkabroq shakl o’zgarishlari ham kuzatiladi.

Egrilikning yo’nalishi o’zi bu holat meʼyormi yoki emasligini ko’rsatmaydi. Shifokorlarni ko’proq tashvishga soladigan holat — egrilik yaqinda paydo bo’lgan, kuchayib boryapti, og’riq bilan kechadi, qattiq tugun sezilyapti, ereksiyaga ta’sir qiladi, jinsiy aloqani qiyinlashtiradi yoki jiddiy diskomfort keltirib chiqarayotgan bo’lsa.

Tug’ma egrilik o’smirlik davridan yoki jinsiy hayot boshlangandan beri mavjud bo’ladi, odatda shakli barqaror bo’lib, aʼzo ichida qattiq tugun (bo’rtiq) bo’lmaydi. Agar egrilik jinsiy hayotga xalaqit bermasa, odatda davolash shart emas; kattalik yoshida sezilarli funksional muammolar bo’lsa, jarrohlik yo’li bilan tuzatish muhokama qilinishi mumkin.

Orttirilgan egrilik esa avval aʼzo shakli boshqacha bo’lgan erkakda keyinroq paydo bo’ladi. Eng ko’p uchraydigan sababi — Peyroni kasalligi. Jinsiy aʼzo jarohati yoki avvalgi operatsiyalar ham shaklning o’zgarishiga olib kelishi mumkin. Orttirilgan egrilik asta-sekin kuchayishi mumkinligi sababli, uni meʼyor deb hisoblamasdan, urolog ko’rigidan o’tkazish kerak.

Peyroni kasalligi — bu jinsiy aʼzoning g’or tanachalarini o’rab turuvchi zich to’qima (oq parda) ichida chandiqli tugun (bo’rtiq) paydo bo’lishi bilan kechadigan holat. Tugun kattalashgani sari, ta’sirlangan to’qima elastikligini yo’qotadi va ereksiya paytida aʼzo egila boshlaydi.

Peyroni kasalligi egrilik, og’riqli ereksiya, aʼzoning qisqarishi, botiqlik yoki «soat qumi» shakli, erektil disfunksiya va psixologik noqulaylikka olib kelishi mumkin. Shuni tushunish muhim: har qanday egri jinsiy aʼzo Peyroni kasalligi degani emas. Tug’ma egrilik butunlay meʼyor bo’lishi mumkin, Peyroni kasalligi esa orttirilgan kasallikdir.

Peyroni kasalligining aniq sababi hali to’liq o’rganilmagan. Yetakchi nazariyalardan biriga ko’ra, ereksiya holatidagi aʼzoga takroran yetkaziladigan mayda jarohatlar moyil erkaklarda to’qimalarning noto’g’ri bitish jarayonini keltirib chiqaradi.

Ehtimoliy xavf omillariga quyidagilar kiradi: aʼzoning takroriy mikrojarohatlari, jinsiy aloqa paytidagi jarohat, to’qima bitish jarayonining buzilishi, genetik moyillik, yosh bilan bog’liq o’zgarishlar va ba’zi biriktiruvchi to’qima kasalliklari.

Shuni ta’kidlash kerakki, Peyroni kasalligi bo’lgan har bir erkak aniq bir jarohatni eslay olmaydi, va bitta faol jinsiy aloqa epizodining o’zi odatda kasallikni keltirib chiqarmaydi.

Peyroni kasalligining asosiy belgilariga quyidagilar kiradi:

• asta-sekin kuchayib boruvchi yangi egrilik;
• teri ostida seziladigan qattiq joy yoki tugun;
• ayniqsa kasallikning faol bosqichida ereksiya paytidagi og’riq;
• aʼzoning qisqarishi;
• botiqlik yoki «soat qumi» shaklidagi deformatsiya;
• erektil disfunksiya.

Kasallik odatda ikki bosqichga bo’linadi: faol bosqichda aʼzo shakli va og’riq o’zgarib turishi mumkin, barqaror bosqichda esa og’riq odatda kamayadi yoki yo’qoladi, egrilik esa sezilarli darajada kuchaymay qoladi. Jarrohlik davolash odatda faqat kasallik barqaror bosqichga o’tgandan keyin ko’rib chiqiladi.

Tashxis birinchi navbatda batafsil so’rov (egrilik qachon paydo bo’lgan, o’zgaryaptimi, og’riq bormi, tugun sezilyaptimi, aʼzo uzunligi o’zgarganmi, jarohat yoki operatsiya bo’lganmi) va fizikal ko’rikka asoslanadi.

Egrilik ereksiya paytida eng yaxshi ko’rinadigan bo’lgani uchun, shifokorga aʼzoni ereksiya holatida baholash kerak bo’lishi mumkin — bemor tomonidan taqdim etilgan suratlar, vakuum yordamida yoki dori bilan chaqirilgan ereksiya orqali. Ultratovush tekshiruvi hammaga kerak emas: u erektil disfunksiya, qon oqimi buzilishi shubhasida yoki ba’zi operatsiyalardan oldin tayinlanadi. Ko’rik paytida shifokor odatda egrilikning yo’nalishi va darajasini, eng katta bukilish joyini, aʼzo uzunligini, botiqlik yoki deformatsiya borligini, shuningdek tugun xususiyatlarini qayd etadi.

Har doim ham emas. Agar egrilik yengil bo’lsa, yillar davomida barqaror bo’lsa, kuchaymayotgan bo’lsa, sezilarli og’riq bo’lmasa, ereksiya saqlanib qolgan bo’lsa va jinsiy hayot qiyinlashmagan bo’lsa, davolash shart bo’lmasligi mumkin.

Egrilik kuchayib borayotgan, kuchli og’riq keltirayotgan, jinsiy aloqani qiyinlashtirayotgan, sezilarli deformatsiyaga olib kelayotgan, erektil disfunksiya yoki jiddiy psixologik noqulaylik bilan kechayotgan bo’lsa, davolash odatda tavsiya etiladi. Davolashning maqsadi — ko’pincha mukammal to’g’ri aʼzo emas, balki qoniqarli jinsiy funksiya va maqbul shaklni tiklashdir.

Jinsiy hayotga xalaqit bermayotgan yengil, barqaror egrilikda shifokor faqat kuzatuvni taklif qilishi mumkin — shakl va belgilar o’zgarishini nazorat qilish, zarur bo’lsa erektil disfunksiyani davolash.

Faol bosqichda og’riqni kamaytirish uchun steroid bo’lmagan yallig’lanishga qarshi dorilar qo’llaniladi. Traksion terapiya — aʼzoni cho’zib turadigan maxsus qurilmadan foydalanish bo’lib, ba’zi erkaklarda egrilikni kamaytirishga va aʼzo uzunligini saqlashga yordam berishi mumkin, garchi bu bo’yicha dalillar hali cheklangan bo’lsa-da. Tugunga maxsus preparatlar (jumladan, kollagenaza) yuborilishi mumkin — bu ba’zi bemorlarda egrilikni kamaytiradi, biroq bunday davolash mavjudligi mamlakatlar bo’yicha farq qiladi va faqat tayyorgarlik ko’rgan mutaxassis tomonidan bajarilishi kerak. Zarba to’lqinli terapiya faol bosqichdagi og’riqni kamaytirishi mumkin, biroq egrilik yoki tugun o’lchamini kamaytirishning ishonchli usuli hisoblanmaydi.

Operatsiya odatda kasallik barqaror bosqichga o’tgan, egrilik jinsiy hayotga sezilarli xalaqit berayotgan va konservativ usullar yetarli natija bermayotgan hollarda ko’rib chiqiladi.

• Plikatsiya — aʼzoni to’g’rilash uchun uning uzunroq tomonini qisqartirish; aʼzo uzunligi yetarli, ereksiyasi yaxshi va egriligi unchalik og’ir bo’lmagan erkaklarga mos keladi.
• Tugunni kesib olib tashlash va plastika (graft) — kuchliroq egrilik, sezilarli qisqarish yoki murakkab deformatsiya bo’lganda ko’rib chiqiladi; aʼzo uzunligini yaxshiroq saqlaydi, biroq murakkabroq operatsiya bo’lib, operatsiyadan keyingi erektil disfunksiya xavfi yuqoriroq.
• Jinsiy aʼzo protezi — Peyroni kasalligi va dori-darmonlarga javob bermaydigan og’ir erektil disfunksiyasi bo’lgan erkaklarga tavsiya etiladi; zarur bo’lsa, shu operatsiya davomida shaklni to’g’irlash ham amalga oshirilishi mumkin.

Quyidagi holatlarda urolog-androlog qabuliga yozilish tavsiya etiladi:

• jinsiy aʼzoda yangi egrilik paydo bo’lgan;
• egrilik kuchayib bormoqda;
• ereksiya og’riqli bo’lib qolgan;
• qattiq joy yoki tugun sezilyapti;
• aʼzo avvalgidan sezilarli qisqargan;
• botiqlik yoki «soat qumi» shaklidagi deformatsiya paydo bo’lgan;
• ereksiya kuchi susaygan;
• jinsiy aloqa qiyinlashgan;
• jarohatdan keyin aʼzo shakli o’zgargan;
• egrilik jiddiy tashvish yoki munosabatlarga salbiy ta’sir qilyapti.

Shakl hali o’zgarib turgan davrda erta murojaat qilish ayniqsa muhim — bu davolash taktikasini tanlashga ta’sir qiladi.

Jinsiy aʼzoning yengil egriligi meʼyormi?
Ha. O’smirlik davridan beri mavjud bo’lgan, jinsiy hayotga xalaqit bermaydigan kichik va barqaror egrilik odatda meʼyor hisoblanadi.

Nega aʼzo birdaniga egila boshladi?
Yangi egrilikning turli sabablari bo’lishi mumkin, eng ehtimoliylaridan biri — Peyroni kasalligi, ayniqsa egrilik og’riq, tugun yoki qisqarish bilan kechsa. Aniq sababni faqat urolog aniqlaydi.

Har qanday egrilik Peyroni kasalligimi?
Yo’q. Tug’ma egrilik butunlay meʼyor bo’lishi mumkin, Peyroni kasalligi esa aʼzo ichida chandiqli tugun bo’lgan orttirilgan holatdir.

Egrilik erektil disfunksiyaga olib kelishi mumkinmi?
Ha, chandiq to’qimasi va deformatsiya ereksiya mexanizmini buzishi mumkin, jinsiy aloqadan xavotirlanish esa muammoni yanada kuchaytiradi.

Peyroni kasalligi o’zi tuzalib ketishi mumkinmi?
Faol bosqich tugagach og’riq ko’pincha kamayadi, biroq egrilik yoki deformatsiya har doim ham to’liq yo’qolib ketavermaydi. Yangi yoki o’zgarib borayotgan egrilikda kutib turmasdan shifokorga murojaat qilgan ma’qul.

Operatsiyasiz davolash mumkinmi?
Ba’zi erkaklarga konservativ usullar — traksion terapiya, ayrim inyeksiyali preparatlar, erektil disfunksiyani davolash — yordam beradi. Jinsiy hayotga xalaqit beradigan og’ir barqaror egrilikda odatda eng bashorat qilinadigan natijani operatsiya beradi.