Bir tomonlama varikotsele

Bir tomonlama varikotsele — moshonkaning faqat bir tomonini zararlaydigan urugʻ tizimchasi venalarining kengayishi. Kasallik koʻpincha chap tomonda rivojlanadi va bu venoz tizimning anatomik xususiyatlari bilan bogʻliq: chap moyak venasi buyrak venasiga toʻgʻri burchak ostida quyiladi va uzunroq boʻlib, bu venoz oqimda bosimning ortishiga olib keladi. Oʻng tomonda varikotsele ham uchraydi, ammo ancha kam.

Varikotsele erkaklarning taxminan 15 foizida aniqlanadi va erkaklar bepushtligining bartaraf etiladigan eng koʻp uchraydigan sababi boʻlib qolmoqda. Kengaygan venalar qon oqimini buzadi, natijada moshonkadagi harorat koʻtariladi — spermatogenez esa qizib ketishga oʻta sezgir. Aynan shuning uchun uzoq davom etgan varikotsele sperma sifatiga va moyak hajmiga taʼsir qilishi mumkin.

Jismoniy koʻrik va zarur boʻlganda ultratovush tekshiruvini oʻz ichiga olgan kompleks tibbiy tekshiruv eng mos davolash rejasini aniqlashga yordam beradi.

Koʻp hollarda varikotsele belgisiz kechadi va tasodifan — profilaktik koʻrikda yoki bepushtlik boʻyicha tekshiruvda aniqlanadi. Quyidagi belgilar paydo boʻlganda urolog-androlog qabuliga yozilish tavsiya etiladi:

• moshonkada tortishuvchi yoki ogʻriydigan sanchiq, ogʻirlik hissi — kechga yaqin, uzoq tik turganda yoki jismoniy yuklamada kuchayadi;
• yotgan holatda ogʻriqning kamayishi;
• koʻzga koʻrinadigan yoki paypaslanadigan kengaygan venalar — «chuvalchanglar toʻdasi» hissi;
• moshonka assimetriyasi, zararlangan tomonda moyakning kichrayishi;
• muntazam jinsiy hayotga qaramay 12 oy davomida sherigida homiladorlikning boʻlmasligi;
• oʻsmirlarda — bir moyakning oʻsishdan orqada qolishi.

40 yoshdan oshgan erkakda oʻng tomonda birinchi marta paydo boʻlgan varikotsele, shuningdek yotgan holatda yoʻqolmaydigan varikotsele alohida eʼtibor talab qiladi: bunday hollarda qoʻshimcha tekshiruv zarur.

Tashxis tashxisni tasdiqlash, darajani aniqlash va kasallikning reproduktiv funksiyaga taʼsirini baholash imkonini beradi:

• Jismoniy koʻrik — tik turgan holatda, Valsalva sinamasi (kuchanish) bilan oʻtkaziladi. Natijaga koʻra daraja aniqlanadi: I — venalar faqat Valsalva sinamasida aniqlanadi; II — sinamasiz paypaslanadi; III — koʻz bilan koʻrinadi.
• Moshonka UZI si dopplerografiya bilan — venalar diametri oʻlchanadi, qonning teskari oqimi (reflyuks) va moyaklar hajmi baholanadi.
• Spermogramma — homiladorlikni rejalashtirishda asosiy tekshiruv; spermatozoidlar konsentratsiyasi, harakatchanligi va morfologiyasi baholanadi.
• Gormonal tekshiruv — koʻrsatma boʻyicha (testosteron, FSG, LG).
• Umumklinik tahlillar — operatsiyani rejalashtirishdan oldin.

• Zamonaviy mikrojarrohlik usuli
• Individual davolash rejasi
• Moyak qon aylanishi va harorat rejimining yaxshilanishi
• Sogʻlom toʻqimalarni maksimal saqlash — arteriya va limfa tomirlariga tegilmaydi
• Ochiq usullarga nisbatan retsidiv chastotasining pastligi
• Operatsiyadan keyingi individual kuzatuv
• Kompleks tibbiy tekshiruv

Jarrohlik davolash hammaga ham tavsiya etilmaydi: belgisiz I darajali varikotsele va normal spermogrammada dinamik kuzatuv mumkin. Operatsiya quyidagi hollarda koʻrsatilgan:

• hayot sifatini pasaytiruvchi doimiy ogʻriq yoki ogʻirlik hissi;
• homiladorlikni rejalashtirishda spermogrammadagi oʻzgarishlar;
• zararlangan tomonda moyak hajmining kamayishi;
• oʻsmirlarda — moyakning oʻsishdan orqada qolishi;
• II–III darajali varikotsele;
• yordamchi reproduktiv texnologiyalar dasturlariga tayyorgarlik.

Davolash rejasi bemorning anatomik xususiyatlari, belgilari va reproduktiv maqsadlarini hisobga olgan holda individual ishlab chiqiladi.

Tayyorgarlik quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

• umumklinik tahlillar, koagulogramma va infeksiyalarga tekshiruvni topshirish;
• spermogramma — u davolash natijasini baholash uchun boshlangʻich nuqta boʻlib xizmat qiladi;
• EKG va anesteziolog konsultatsiyasi;
• qon ivishiga taʼsir qiluvchi preparatlarni shifokor bilan kelishilgan holda bekor qilish;
• chekishni tashlash — nikotin mikrosirkulyatsiya va sperma sifatini yomonlashtiradi;
• operatsiya sohasini gigiyenik tayyorlash;
• umumiy anesteziya rejalashtirilganda 8 soat oldin ovqat va suyuqlikdan voz kechish.

Oldindan zich qoʻllab-quvvatlovchi ichki kiyim tayyorlab qoʻyish maqsadga muvofiq — u operatsiyadan keyingi dastlabki kunlarda kerak boʻladi.

Kompleks konsultatsiya va tibbiy tekshiruvdan soʻng operatsiya zamonaviy mikrojarrohlik usullari yordamida bajariladi. Eng maʼqul yondashuv — mikrojarrohlik varikotselektomiyasi (Marmar operatsiyasi):

1. Chov sohasida, chov halqasi darajasidan pastda 2–3 sm uzunlikdagi kichik kesma bajariladi.
2. Operatsion mikroskop ostida jarroh urugʻ tizimchasi elementlarini ajratadi.
3. Kengaygan venalar bogʻlanadi va kesiladi, bunda moyak arteriyasi, urugʻ olib chiquvchi yoʻl va limfa tomirlari puxta saqlanadi — aynan mikroskop ularni ajratib koʻrish va shikastlamaslik imkonini beradi.
4. Jarohat kosmetik chok bilan tikiladi.

Operatsiya taxminan 40–60 daqiqa davom etadi va spinal, mahalliy yoki umumiy anesteziya ostida bajarilishi mumkin. Aksariyat hollarda bemor oʻsha kuni uyiga chiqariladi. Limfa tomirlarini saqlash prinsipial ahamiyatga ega: aynan ularning shikastlanishi eng koʻp uchraydigan asoratga — moyak pardalari suvsirasiga olib keladi.

Tiklanish davomiyligi bemorning individual xususiyatlariga bogʻliq:

• 1–3 kun — oʻrtacha noqulaylik va shish, qoʻllab-quvvatlovchi ichki kiyim kiyish, ogʻirlik koʻtarishni cheklash;
• 3–7 kun — ofis ishiga qaytish;
• 2–3 hafta — jinsiy hayotdan tiyilish;
• 3–4 hafta — sport va jismoniy yuklamalarga bosqichma-bosqich qaytish;
• 3–6 oy — nazorat spermogrammasi: koʻrsatkichlarning yaxshilanishi aynan shu muddatda baholanadi, chunki spermatozoidlarning toʻliq yetilish sikli taxminan 74 kun davom etadi.

Operatsiyadan keyingi individual tavsiyalar va rejali nazorat koʻriklari toʻgʻri bitishni qoʻllab-quvvatlash va tiklanish jarayonini nazorat qilishga yordam beradi. Mikrojarrohlik operatsiyasidan soʻng sperma koʻrsatkichlarining yaxshilanishi bemorlarning katta qismida qayd etiladi, ammo natija spermatogenezning dastlabki holati va kasallik davomiyligiga bogʻliq.

Mikrojarrohlik varikotselektomiyasi asoratlar chastotasi past boʻlgan aralashuvlar qatoriga kiradi. Quyidagilar boʻlishi mumkin: gidrotsele (moyak pardalari suvsirasi) — eng koʻp uchraydigan asorat, uning xavfi limfa tomirlari saqlanganda sezilarli kamayadi; retsidiv yoki kengaygan venalarning saqlanib qolishi; operatsiya sohasida gematoma va shish; moshonkada vaqtinchalik noqulaylik; kamdan-kam hollarda infeksion asoratlar. Mikrojarrohlik texnikasida moyak arteriyasining shikastlanishi juda kam uchraydi.

Operatsiya quyidagi hollarda kechiktiriladi: oʻtkir infeksion va yalligʻlanish kasalliklari, shu jumladan moshonka aʼzolari yalligʻlanishi; qon ivishi buzilishi; kompensatsiyalanmagan surunkali kasalliklar. Farzand rejalashtirmayotgan erkakda normal spermogramma bilan belgisiz I darajali varikotselede odatda operatsiya emas, kuzatuv tanlanadi.

Nega varikotsele koʻproq chap tomonda paydo boʻladi?
Anatomiya sababli: chap moyak venasi uzunroq va buyrak venasiga toʻgʻri burchak ostida quyiladi, bu chap tomon venalarida bosimni oshiradi.

Varikotselani albatta operatsiya qilish kerakmi?
Yoʻq. Shikoyatlar boʻlmasa, spermogramma normal va daraja I boʻlsa, kuzatuv mumkin. Qaror individual qabul qilinadi.

Varikotsele farzand koʻrish imkoniyatiga taʼsir qiladimi?
Taʼsir qilishi mumkin: bu erkaklar bepushtligining bartaraf etiladigan eng koʻp uchraydigan sababi. Ammo varikotselasi bor koʻp erkaklarda fertillik saqlanadi.

Operatsiyadan keyin spermogramma yaxshilanadimi?
Bemorlarning katta qismida koʻrsatkichlar yaxshilanadi. Natijani 3–6 oydan soʻng baholash kerak.

Varikotsele qaytadan paydo boʻlishi mumkinmi?
Mikrojarrohlik usulida retsidiv chastotasi past — ochiq va laparoskopik operatsiyalarga qaraganda sezilarli kam.

Sportga qachon qaytish mumkin?
Yengil yuklamalar — 2 haftadan soʻng, toʻliq mashgʻulotlar — shifokor bilan kelishilgan holda 3–4 haftadan keyin.